Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image
Do góry

Top

Nie skomentowano

Żydzi w Trzebnicy

Żydzi w Trzebnicy

Obecność pierwszego i jedynego w Trzebnicy Żyda odnotowano w 1364 roku. Pod koniec XIV wieku w pojawia się wzmianka o żydowskiej ulicy. Pewne źródła pisane powstały jednak dopiero wraz z Synagogą, która została konsekrowana w 1830 roku. Co jeszcze wiemy o trzebnickich Żydach?

“Będę błogosławił tym, którzy ciebie błogosławić będą, a tym, którzy tobie będą złorzeczyli, i ja będę złorzeczył. Przez ciebie będą otrzymywały błogosławieństwo ludy całej ziemi”.

1 Księga Mojżeszowa 12,3 (Biblia Tysiąclecia)

W średniowieczu Trzebnica była jednym z trzech miast Księstwa Oleśnickiego, które pozwalały Żydom na osiedlanie się w granicach murów miejskich. Obecność pierwszego i jedynego w Trzebnicy Żyda odnotowano w 1364 roku. Pod koniec XIV wieku w pojawia się wzmianka o żydowskiej ulicy. Pewne źródła pisane powstały jednak dopiero wraz z Synagogą, która została konsekrowana w 1830 roku.

W 1834 roku Gmina Żydowska liczyła 53 wyznawców i w kolejnych latach rosła, aby w 1871 roku osiągnąć 127 osób, a w 1925 roku najwyższy historycznie poziom 167 osób. Odsetek Żydów w stosunku do populacji mieszkańców miasta ulegał znacznym wahaniom, jednak nigdy nie przekraczał 2%. Źródła wskazują, że liczebność gminy żydowskiej w całym okresie jej istnienia była bardzo niestabilna. Na zjawisko to wpływ miało wiele czynników, a to koniunktura gospodarcza, a to często zmieniające się regulacje prawne, i tak np. w roku 1800 władze Trzebnicy zezwalały na prowadzenie biznesu przez Żydów, ale jednocześnie zabraniały im stałego osiedlania się w mieście. Zakaz ten zniesiono kilka lat później, co automatycznie spowodowało liczebny wzrost gminy żydowskiej.

Co dawała miastu obecność Żydów? Dla przykładu w średniowieczu był to przede wszystkim dostęp do bogatej oferty atrakcyjnych, pochodzących z zagranicy towarów. Działo się tak z powodu rozległej, ogólnoeuropejskiej sieci handlowej, jaką rozwinęli Żydzi. Ich szlaki handlowe rozciągały się od Bliskiego Wschodu po najdalsze zakątki Europy. Kupcy żydowscy zazwyczaj zatrzymywali się i dostarczali swoje towary wszędzie tam, gdzie istniały gminy żydowskie. Pracę Żydów i jej wpływ na rozwój kraju doceniali mądrzy polscy władcy, którzy gwarantowali im przywileje i ochronę.

Pierwsza Synagoga została wybudowana w roku 1830. W 1844 roku kupiec Bandman ufundował na rzecz Gminy Żydowskiej działkę pod nekropolię. Cmentarz otoczony był murem, a na jego terenie wybudowano dom pogrzebowy (o tym miejscu Niemcy, Europa i świat usłyszały w kontekście barbarzyńskiej, nazistowskiej profanacji w listopadzie 1930 roku). Wkrótce pierwsza synagoga okazała się za mała, co było impulsem do wybudowania drugiej, znacznie większej świątyni. Jej uroczyste otwarcie i poświęcenie odbyło się w wigilię żydowskiego nowego 1871 roku. Mieściła się ona na ulicy Polnej w Trzebnicy. Była użytkowana do listopada 1938 roku, kiedy to w czasie Nocy Kryształowej została splądrowana przez narodowych socjalistów. Po zbezczeszczeniu synagogi zmusili oni Żydów torturami do jej własnoręcznego podpalenia. Tej samej nocy okradziono i zdemolowano ostatnie trzy żydowskie sklepy oraz jedyną funkcjonującą w mieście żydowską szkołę.

Z wydarzeniami 8 listopada 1938 roku związana jest także tragedia uwięzionych przez nazistów mężczyzn, członków gminy żydowskiej, których wywleczono z domów, ogolono na łyso, brutalnie pobito, a następnie spętanych łańcuchami wyprowadzono z miasta i popędzono do Wrocławia, a później przewieziono do obozów koncentracyjnych. O nielicznych, jak o Wilhelmie Durra, właścicielu trzebnickiego domu mody, wiadomo, że zginął w obozie koncentracyjnym w Treblince, w 1942 r. Los pozostałych oraz ich miejsce pochówku pozostaje w większości nieznane. Sam klimat trzebnickiego pogromu opisuje w swojej książce „Dżuma w mieście Breslau” Walter Tausk, były mieszkaniec Trzebnicy, który opierał się na relacji naocznego świadka tamtych zdarzeń:, „Nasz dawny dom zbudowany w stylu empire stoi blisko Rynku po lewej stronie. Jego aktualny właściciel (fabrykant likierów) oraz część rodziny zostali nocą wyciągnięci z łóżek. Jemu na szyję założono stryczek, zaś rodzinę skrępowano powrozami. Wszystkich zagoniono przed płonącą synagogę, gdzie już oczekiwało pozostałych siedmiu jeszcze mieszkających w Trzebnicy Żydów. Oprócz kobiet wszyscy zostali ciasno skrępowani powrozami. Przed płonącą synagogą ostrzyżono im włosy, a potem przepędzono przez miasto i wywieziono. Kobiety puszczono.”

Majątki Żydów zostały “przekazane” państwu, a następnie rozdzielone pomiędzy najbardziej gorliwych złodziei i oprawców – wyznawców narodowego socjalizmu.

W 1942 roku skrupulatni hitlerowscy urzędnicy odnotowali pięć mieszanych małżeństw z osobami pochodzenia żydowskiego, wciąż przebywających w mieście. Prawdopodobnie osoby te ostatecznie zostały deportowane lub zamordowane w czasie wojennej pożogi.

Warto wspomnieć, że w Trzebnicy urodził się znany niemiecki chemik pochodzenia żydowskiego Max Breslauer. Przyszedł na świat 19 czerwca 1856 roku. Wykształcenie zdobywał na uniwersytetach w Lipsku, Heidelbergu i Wrocławiu.

HoC

Materiał chroniony prawem autorskim – wszelkie prawa zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i opublikowanych w nim utworów i/lub danych wyłącznie za pisemną zgodą Autora i TMZT.

Skomentuj