Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image
Do góry

Top

Kiełbasa, Ks. Antoni, SDS

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Ks. Antoni Kiełbasa, kapłan ze zgromadzenia Salwatorianów - gorliwy duszpasterz i wytrwały przewodnik, który uczynił służbę człowiekowi - poprzez szerzenie kultu św. Jadwigi Śląskiej - głównym przesłaniem swojego życia. A jednocześnie badacz dziejów Kościoła o rozległych zainteresowaniach i bogatym dorobku naukowym, autor wielu prac z zakresu monasteriologii, hagiografii, historii XIX i XX wieku oraz historii Śląska. Kompetentny i powszechnie ceniony znawca dziejów życia św. Jadwigi Śląskiej oraz popularyzator cnót i wskazań Patronki Śląska oraz Jej roli na rzecz pojednania między narodami - zarówno w odległej przeszłości, jak i współcześnie. Profesor Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławiu i Wyższego Seminarium Duchownego Salwatorianów w Bagnie - nauczyciel i wychowawca już kilkunastu roczników absolwentów tych uczelni, a także ich doradca i powiernik oraz, dla wielu, Mistrz. Wreszcie inicjator i sprawny organizator sympozjów naukowych o międzynarodowym zasięgu i znaczeniu, a także różnorodnych konferencji, spotkań, wystaw wpisanych w program corocznych trzebnickich Tygodni Kultury Chrześcijańskiej.

Każdy, kto spróbuje opisać dorobek życia tego niezwykłego kapłana, jakim jest ks. Antoni Kiełbasa, stanie przed zadaniem prawie niemożliwym do wykonania i będzie musiał, chcąc nie chcąc, dokonać wyboru pomijając ważne wątki i dokonania. Bo przecież to, co jest do ogarnięcia i przedstawienia, jest zdumiewająco rozległe, wielokierunkowe i różnorodne, z trudem poddające się uporządkowanej prezentacji. Jakby było dziełem instytucji, albo zespołu ludzi, a nie jednego Człowieka.

Wybór drogi

Ks. Antoni Kiełbasa urodził się 6 listopada 1938 r. w Świętochłowicach, w sercu pracowitego i wyróżnionego znakiem wiary, Górnego Śląska. Pochodził z wielodzietnej rodziny rzemieślniczej Małgorzaty i Jerzego Kiełbasów i zapewne z domu rodzinnego wyniósł poszanowanie dla ludzkiej pracy, wytrwałość w pokonywaniu przeciwności oraz głęboką wiarę, która zadecydowała o jego losach.Pierwszy krok uczynił podejmując w 1953 r. naukę w Małym Seminarium Duchownym im. św. Jacka w Katowicach, a kolejny - wstępując w 1955 r. do nowicjatu zgromadzenia Salwatorianów. W latach 1957 - 1963 studiował w Wyższym Seminarium Duchownym Salwatorianów w Bagnie, aby 29 czerwca 1963 r. przyjąć święcenia kapłańskie w bazylice trzebnickiej z rąk ks. biskupa Andrzeja Wronki. Wraz z nim święcenia przyjęli dwaj jego współbracia - ks. Hubert Ordon i ks. Teodor Zajutro, którzy również obchodzą jubileusz 40 - lecie posługi kapłańskiej.

Bazylika św. Jadwigi w Trzebnicy była nie tylko miejscem święceń kapłańskich, ale również pierwszym etapem posługi duszpasterskiej młodego kapłana pod czujną, ale życzliwą opieką ks. dziekana Wawrzyńca Bochenka. Ten pierwszy pobyt w Trzebnicy trwał zaledwie rok, ale zadecydował o przyszłym wyborze tego miasta na miejsce, z którym związał się na wiele lat. Trzebnickie sanktuarium miało przemożną siłę przyciągającą.

Studia, zainteresowania naukowe

W 1964 r. ks. Antoni Kiełbasa rozpoczął studia na Wydziale Teologicznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, wybierając jako zasadniczy kierunek historię Kościoła. Już wówczas ujawniły się dwa główne obszary jego zainteresowań naukowych, a były nimi dzieje Sałwatorianów oraz duchowość i działalność założyciela Salwatorianów Franciszka Marii od Krzyża Jordana. Podjął badania nad nimi w pełnym zakresie już po uzyskaniu magisterium w 1968 r. na podstawie pracy „Początki Salwatorianów na ziemiach polskich 1900 – 1908”. Stało się to możliwe dzięki studiom specjalistycznym w Rzymie na Uniwersytecie Gregoriańskim i w Angelicum, a także podczas szeroko zakrojonej kwerendy archiwalnej w kilku krajach Europy.

Studia i penetracja archiwów oraz pozyskane i poznane dzięki nim źródła i cząstkowe opracowania stały się podstawą do napisania i opublikowania kilku książek i wielu artykułów dotyczących dziejów zgromadzenia Salwatorianów. Wyniki badań umożliwiły opracowanie i opublikowanie szeregu ksiąg jubileuszowych o szczególnym znaczeniu, a wśród nich „Salwatorianie w Polsce 1900 - 1975" (Rzym 1975), „Die Salvatorianer in Geschichte und Gegenwart 1881 – 1981” (Rzym 1981), „Dom zakonny Salwatorianów w Bagnie” (Rzym - Kraków 1981), „Salwatorianie na Ziemiach Zachodnich i Północnych 1945 – 1970” oraz „Towarzystwo Boskiego Zbawiciela - Salwatorianie. Zarys historii Zgromadzenia” (Rzym 1978). To ostatnie dzieło wyróżnione zostało w sposób szczególny stając się aktualnym również obecnie podręcznikiem formacji młodych kandydatów do zgromadzenia Salwatorianów.

W 1971 r. ks. dr Antoni Kiełbasa powołany został w skład Międzynarodowej Komisji Historycznej Salwatorianów w Rzymie oraz do zespołu redagującego „Documenta et Studia Salvatoriana”. Obowiązki te pełni po dzień dzisiejszy uczestnicząc w corocznych sesjach komisji i posiedzeniach zespołu, a także w wielu międzynarodowych konferencjach naukowych.

Wśród książek poświęconych historii zgromadzenia Salwatorianów ukazała się również, poprzedzona wnikliwymi studiami i badaniami archiwalnymi, książka poświęcona założycielowi zgromadzenia p.t. „Ksiądz Franciszek Maria od Krzyża Jordan (1848 - 1918)”. Na jej podstawie - w 1992 r. - Autor uzyskał doktorat na Papieskim Fakultecie Teologicznym we Wrocławiu, którego promotorem był ks. prof. dr hab. Józef Swastek. Pewien czas później - w październiku 1993 r. - mianowany został adiunktem Papieskiego Fakultetu Teologicznego we Wrocławiu i rozpoczął zajęcia dydaktyczne ze studentami kursu podstawowego, licencjackiego i doktoranckiego, podejmując wykłady z historii Kościoła Powszechnego i dziejów Kościoła na Śląsku.

Powrót do Trzebnicy

W 1972 r., po powrocie do kraju, ks. dr Antoni Kiełbasa związał się ponownie z macierzystym Wyższym Seminarium Duchownym Salwatorianów w Bagnie podejmując wykłady z historii Kościoła, patrologii i dziejów zgromadzenia. Wtedy również na stałe zamieszkał w Domu Salwatorianów w Trzebnicy i włączył się w pracę duszpasterską w sanktuarium św. Jadwigi. Podjął ją w możliwie szerokim wymiarze: od służby przy ołtarzu, w konfesjonale i na ambonie, po opiekę nad pielgrzymami i turystami oraz współpracę z wieloma środowiskami zawodowymi i społecznymi. To również wtedy pojawił się przed nim, wytrawnym badaczem, trzeci obszar problemów godnych głębszego zainteresowania naukowego: św. Jadwiga Śląska, historia trzebnickiej bazyliki i dzieje Kościoła na Śląsku.

Jednocześnie w latach 1975 — 1985 - obok zajęć dydaktyczno - naukowych i służby duszpasterskiej podjął obowiązki związane z działalnością zgromadzenia - został wikariuszem prowincjalnym (1975 — 1978; 1981 - 1985) i konsultorem prowincjalnym (1978 - 1981) oraz przełożonym domu zakonnego w Trzebnicy (1984 - 1987). Sprawując te funkcje pięciokrotnie uczestniczył w obradach Kapituły Generalnej Zgromadzenia. Powierzenie tych obowiązków młodemu kapłanowi było potwierdzeniem uznania jakim się cieszył we wspólnocie Salwatorianów.

W następnych latach ukazały się pierwsze książki podejmujące problematykę zapowiadającą nowe kierunki zainteresowań naukowych autora: „Oborniki Śląskie, wczoraj i dziś” (1985), „Trzebnica - miasto, klasztor, kościół” (1987), „Święta Jadwiga Śląska” (1990), „Trebnitz am Ende des Zweiten Weltkrieges” (1992), a po nich następne, po kilka nowych tytułów każdego roku. Obok książek naukowych - ukazały się obszerne rozprawy w dziełach zbiorowych, często przez Autora redagowanych, wśród poważnych prac naukowych - książki popularnonaukowe adresowane do czytelników, dla których książka nie była artykułem pierwszej potrzeby. Pojawiły się wówczas broszury i niewielkie książki, które były następnie parokrotnie wznawiane, a wśród nich najbardziej popularne: „Kobieta pod każdym względem czcigodna” (1993), „Święta Jadwiga na drzeworytach Legendy Większej” (1993) i „Święta Jadwiga Śląska jako wychowawczyni własnych dzieci i swoich wnuków” (1996). Pisząc te popularne książki Autor wykorzystywał doświadczenie wytrawnego kaznodziei i nauczyciela oraz wiedzę pozwalającą na swobodne czerpanie z opracowań i źródeł historycznych, wykazując dużą sprawność swojego pióra.

W 1995 r. ukazała się książka „Ks. Adrian Włodarski (1807 - 1875) - biskup pomocniczy diecezji wrocławskiej w latach 1861 – 1875”, rozpoczynająca nową autorską serię wydawniczą ks. dr Antoniego Kiełbasy: „Sól Ziemi Śląskiej”. Jak dotąd w serii tej ukazały się cztery książki monograficzne poświęcone wybitnym księżom związanym ze Śląskiem pochodzeniem i, najczęściej, działalnością. Dotychczasowymi bohaterami książek byli: ks. Adolf Hytrek (1853 - 1899), dziennikarz, ludoznawca i archeolog, ks. Grzegorz Czech (1915 - 1984), muzyk, katecheta i misjonarz oraz brat Feliks Sierny (1887 - 1968), gospodarz majątku klasztornego w Bagnie. Dwa kolejne tomy z tej serii są w przygotowaniu. W godny sposób składa nimi Autor hołd swoim ziomkom przypominając nie tylko ich zasługi, ale również dokumentując trudy ich życia.

Sympozja, księgi

750. rocznica śmierci św. Jadwigi była okazją do zorganizowania - w 1993 r. - międzynarodowego sympozjum naukowego. Organizatorami sympozjum obok Papieskiego Fakultetu Teologicznego i Uniwersytetu Wrocławskiego było również sanktuarium św. Jadwigi w Trzebnicy, a odpowiedzialne zadania w komitecie organizacyjnym przypadły ks. dr Antoniemu Kiełbasie. Obrady sympozjalne toczyły się w auli wrocławskiego Papieskiego Fakultetu Teologicznego oraz w sali „Marii” trzebnickiego klasztoru. Sesjom towarzyszyły różnorodne imprezy, m. in. koncerty, wystawy i spotkania. W 1965 r. nakładem Wydawnictwa Uniwersyteckiego ukazała się niezwykle starannie wydana „Księga Jadwiżańska” zawierająca referaty wygłoszone na sympozjum oraz różnorodne materiały informacyjne. „Księga...” uhonorowana została „Piórem Fredry” podczas Przeglądu Dobrej Książki we Wrocławiu w grudniu 1995 r. Jednym z redaktorów „Księgi...” był oczywiście ks. dr Antoni Kiełbasa.

Również w 1965 r. z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Trzebnickiej ukazała się kolejna księga, która zasługiwała na miano wydarzenia kulturalnego, której współautorem był ks. dr Antoni Kiełbasa. Była nią monografia „Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków” opracowana przy czynnym udziale miejscowych historyków.

Z dziejami Trzebnicy związane były również dwa niedawne wydarzenia: sympozjum naukowe w 2000 r. zorganizowane z okazji 750-lecia nadania Trzebnicy praw miejskich oraz międzynarodowe sympozjum naukowe, które obradowało w Trzebnicy we wrześniu 2002 r. poświęcone 800. rocznicy ufundowania opactwa cysterek w Trzebnicy. Głównymi organizatorami tego ostatniego spotkania naukowego były zakłady naukowe Uniwersytetów w Poznaniu i we Wrocławiu, Papieski Wydział Teologiczny oraz Parafia św. Jadwigi i Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Karola Boromeusza w Trzebnicy, co oznaczało, że ks. dr Antoni Kiełbasa po raz kolejny podjął się zadania, które przecież, jak sądził, musiało być podjęte. Trwają obecnie prace redakcyjne nad wydaniem materiałów sympozjum. Można się spodziewać, że księga p.t. „Cysterki w dziejach i kulturze ziem polskich dawnej Rzeczypospolitej i Europy Środkowej” stanie się wydarzeniem wydawniczym i naukowym.

Nauka i dydaktyka

Kolejnym ważnym wydarzeniem w biografii naukowej ks. dr Antoniego Kiełbasy było uzyskanie - w 1998 r.- habilitacji, a także powołanie na docenta na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu z jednoczesnym powierzeniem kierownictwa katedry historii Kościoła w średniowieczu.

Praca habilitacyjna „Salwatorianie z ziem polskich w latach 1881 -1903” była zwieńczeniem podjętych przed wielu laty i nadal prowadzonych badań nad losami kandydatów do zgromadzenia Salwatorianów z ziem polskich rozdartych zaborami. Kwerenda archiwalna potwierdziła, że kandydaci narodowości polskiej byli trzecią, po niemieckiej i włoskiej, grupą narodowościową nowo założonego zgromadzenia oraz dowiodła ich ważnej roli w tworzeniu podwalin zgromadzenia na świecie. Dwutomowa, bogato udokumentowana, licząca blisko 800 stron praca habilitacyjna ks. dr Antoniego Kiełbasy nie tylko potwierdziła rozległą wiedzę autora, ale również udowodniła jego umiejętność stawiania pytań i formułowania wiarygodnych, mających potwierdzenie w licznych źródłach, odpowiedzi. Szczególnie ważne znaczenie poznawcze miało określenie związków kandydatów deklarujących polskie pochodzenie z założycielem zgromadzenia ks. Franciszkiem Marią od Krzyża Jordanem.

W 2001 r. ks. dr Antoni Kiełbasa otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego Papieskiego Wydziału Teologicznego. Za tym wyróżnieniem przemawiała aktywność naukowa i umiejętności dydaktyczne dotychczasowego docenta, a mianowicie: 392. pozycje w bibliografii opublikowanych prac w latach 1967 2003, a wśród nich 18. zbiorowych i autorskich książek naukowych oraz 20. książek popularno - naukowych, doprowadzenie - w roli promotora - do obrony ponad 30. prac magisterskich i jednej doktorskiej, wystąpienie w roli recenzenta 80. prac magisterskich, dwu doktorskich i dwu prac habilitacyjnych. Wydarzenie to było godnym zwieńczeniem dotychczasowego dorobku naukowego i dydaktycznego kapłana, który w harmonijny sposób wiąże ze sobą różne sfery swojej aktywności i przejawy swojej obecności w życiu ludzkiej wspólnoty.

Jako pracownik naukowo - dydaktyczny ks. A. Kiełbasa aktywnie współpracuje z Instytutem Historycznym i Instytutem Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz z Górnośląskim Instytutem Historycznym w Katowicach. Jest też od wielu lat członkiem Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego.

Patronka pojednania

Wybór Trzebnicy i związanie się z tym miastem nie było sprawą przypadkową. Już wcześniej jako kleryk i młody ksiądz był zafascynowany postacią św. Jadwigi Śląskiej i znaczeniem jej duchowego przesłania. Z oddaniem pełnił różnorodne obowiązki duszpasterskie, ze szczególną u wagą traktując swoje bliskie kontakty z młodzieżą oraz z nauczycielami i ludźmi kultury. Wykazywał w tych kontaktach wyjątkowy dar zjednywania sobie ludzi dla wspólnie podejmowanych działań.

Coraz ważniejsze miejsce zajmowało w posłudze ks. Antoniego Kiełbasy przeświadczenie o potrzebie szerzenie kultu Świętej. I czynił to poprzez głoszone w trzebnickim sanktuarium kazania, publikowane artykuły i książki, audycje radiowe i telewizyjne, a także wykłady na sympozjach naukowych i klubowych spotkaniach. Biegła znajomość języków obcych, a zwłaszcza niemieckiego, sprawiła, że zyskał popularność również poza granicami Polski i zasłużoną opinię gorliwego propagatora idei pojednania polsko - niemieckiego. Wiele grup pielgrzymkowych odwiedzających sanktuarium św. Jadwigi traktowało spotkanie z nim jako ważny punkt programu, jeszcze przed przyjazdem uzgadniając wolne terminy w stale wypełnionym kalendarzu.

Święta Jadwiga patronką pojednania. Ponadczasowe znaczenie tej idei potwierdzali liczni przyjeżdżający do grobu Świętej hierarchowie Kościoła oraz wybitni przedstawiciele środowisk naukowych i artystycznych, a także tłumnie odwiedzający bazylikę posługujący się różnymi językami, pielgrzymi. Przykład św. Jadwigi przywołał papież Jan Paweł II podczas pobytu we Wrocławiu w 1983 r.: ,,W dziejach Polski i w dziejach Europy stoi św. Jadwiga Śląska jakby postać graniczna, która łączy ze sobą dwa narody: naród niemiecki i naród polski. Łączy na przestrzeni wielu wieków historii, która była trudna i bolesna. Święta Jadwiga wśród tych dziejowych doświadczeń pozostaje przez siedem stuleci orędowniczką wzajemnego zrozumienia i pojednania.”

Dowodem uznania szczególnych zasług ks. Antoniego Kiełbasy na polu pojednania polsko - niemieckiego oraz upowszechniania kultu św. Jadwigi było przyznanie mu, w 1998 r., przez prezydenta Niemiec, Romana Herzoga, Krzyża Zasługi.

Honorowy Obywatel Trzebnicy

W 2000 r., z okazji 750. rocznicy uzyskania przez Trzebnicę praw miejskich ks. Antoni Kiełbasa znalazł się wśród piętnastu zasłużonych osób, które wyróżniono godnością Honorowych Obywateli Trzebnicy. Trzebnicki Samorząd nadając tę godność przywołał liczne zasługi Księdza Profesora dla miasta i regionu, podkreślając jego szczególną rolę jako animatora różnorodnych działań kulturalnych, organizatora corocznych, od 1993 r., Tygodni Kultury Chrześcijańskiej, twórcy Muzeum Kultu św. Jadwigi w Trzebnicy oraz historyka upowszechniającego wiedzę o mieście i regionie piórem, słowem i działaniem, wreszcie pośrednika w nawiązaniu przyjaznych kontaktów z dawnymi mieszkańcami Trzebnicy.

Wcześniej ks. Antoni Kiełbasa potwierdził swoją popularność zostając członkiem honorowym Towarzystwa Miłośników Ziemi Trzebnickiej i honorowym profesorem Gimnazjum nr l im. Księcia Henryka Brodatego w Trzebnicy oraz wygrywając plebiscyt prasowy, na najbardziej wpływową osobę w powiecie w 1999 r.

Wśród licznych przykładów „obecności” Księdza Profesora w życiu miasta i regionu, kilka zasługuje na przywołanie.

Przykład pierwszy: Tygodnie Kultury Chrześcijańskiej są zespołami imprez religijnych, wychowawczych i kulturalnych, które już na stałe znalazły się, obok Trzebnickiego Święta Sadów, w kalendarzu organizowanych, co roku imprez. Potwierdziły swoją przydatność, zjednały sobie zwolenników, nie straciły na atrakcyjności. Każdego roku wzbogacane są o nowe imprezy: sympozja, koncerty, wystawy, spotkania adresowane do przedszkolaków. Ich powodzenie zaprzecza opiniom upowszechnianym w innych miastach, że imprezy o tym charakterze straciły dawną żywotność i powinny być złożone w lamusie pamięci.

Przykład drugi: Muzeum Kultu św. Jadwigi obok Muzeum Regionalnego TMZT i Muzeum Klasztoru Sióstr Boromeuszek stało się ważnym ogniwem wiedzy o przeszłości regionu. Obok stałych ekspozycji dokumentujących życie i kult św. Jadwigi organizowane są w nim wystawy prezentujące nowe tematy, np.: dzieje cysterek, pielgrzymki papieża Jana Pawła II, kościoły pod wezwaniem św. Jadwigi na świecie i dokumenty fundacyjne ks. Henryka Brodatego. Popularność Muzeum potwierdzają liczniejsze z każdym rokiem grupy osób je odwiedzających.

Przykład trzeci: działalność Księdza Profesora w kręgu Towarzystwa Miłośników Ziemi Trzebnickiej to zarówno udział autorski i redaktorski w wydawanych przez stowarzyszenie publikacjach (np. rocznik „Brzask”), jak również w „Spotkaniach Czwartkowych” oraz w przeżywających swoje lepsze czasy spotkaniach z cyklu „Zabytki na nowo odczytane”, które odbywają się zazwyczaj w ostatnią sobotę miesiąca. Te organizowane raz w miesiącu rozmowy o zabytkach z udziałem Księdza Profesora gromadzą każdorazowo kilkadziesiąt osób!

Przykład czwarty: Spotkania między obecnymi a dawnymi mieszkańcami Trzebnicy zyskały swój ludzki, normalny wymiar. Na dawnym cmentarzu umieszczono kamień pamiątkowy ze stosownym napisem, spotkaniom towarzyszą nabożeństwa ekumeniczne i sesje popularnonaukowe, oficjalne przemówienia zastąpiły przyjazne rozmowy. Z każdym człowiekiem można się porozumieć nawet nie znając jego języka.

Oprócz prac duszpasterskich, dydaktycznych i naukowych ks. Antoni Kiełbasa poświęca wiele czasu na oprowadzanie pielgrzymów i turystów po bazylice. Zdołał na przestrzeni lat wypracować formy, które bardzo owocnie trafiają do dzieci, młodzieży i dorosłych, do prostych i akademików, do ludzi reprezentujących różne narodowości.

W celu upamiętnienia dla potomnych wielu zasłużonych osób oraz podkreślenia ważnych wydarzeń ks. Antoni Kiełbasa zabiegał i finansowo wspierał ufundowanie wielu tablic pamiątkowych w prastarej bazylice trzebnickiej, a nadto wraz z ks. prof. Józefem Swastkiem i dr. Michałem Kaczmarkiem był fundatorem popiersia św. Jadwigi Śląskiej (wykonanego przez rzeźbiarza Z. Króla), ustawionej w holu Ratusza Wrocławskiego 25 IX 2002 r.

I tych przykładów, ważnych i o mniejszym znaczeniu, potwierdzających aktywną i twórczą obecność Księdza Profesora w życiu społeczności trzebnickiej; można przytoczyć znacznie więcej. Bo przecież przechowywane są w pamięci wszystkich ludzi, którzy się z Nim zetknęli.

Przypomnimy je przy okazji następnego Jubileuszu!

Jerzy Bogdan Kos