Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image
Do góry

Top

Nie skomentowano

Apel do Kresowian i ich potomków

Apel do Kresowian i ich potomków

„Nie możemy zamknąć naszej Ojczyzny w pudełku dzisiejszych granic”
prof. Stanisław Nicieja, autor Atlantydy Kresów. Historii i mitologii miast kresowych.

18 grudnia 2015 r. Dolnośląski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli we Wrocławiu był organizatorem konferencji Pamięć o Kresach wschodnich i jej edukacyjny wymiar. Honorowy patronat nad tym ważnym wydarzeniem objęły: Stowarzyszenie Współpracy Polska-Wschód, Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu, Kuratorium Oświaty we Wrocławiu, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego, a także gospodarz konferencji – DODN.

Pomysłodawcą przedsięwzięcia jest polityk i dyplomata, poseł na Sejm II i IV kadencji, obecnie wicemarszałek Województwa Dolnośląskiego, postać znana w środowisku kulturalnym Dolnego Śląska i kraju, aktywny działacz na rzecz Polonii za granicą – Tadeusz Samborski, człowiek „drugiego planu”, za którym stoją niezliczone inicjatywy, utrwalające i rozwijające tożsamość kulturową Dolnoślązaków, a także działalność na rzecz Polaków za granicą, głównie na Wschodzie.

Na program tej bogatej konferencji złożyły się następujące wykłady:
– Kresowa Atlantyda. Historia i mitologia miast kresowych – prof. dr hab. Stanisław Nicieja;
– Wielkość i dramat polskich Kresów jako źródło wiedzy o współczesnych problemach Polski i Europy – pisarz Stanisław Srokowski;
– Upowszechnianie wiedzy o gehennie ludności polskiej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej jako problem edukacyjny – prof. dr hab. Leszek Jazownik;
– Polityka historyczna współczesnej Ukrainy a Polska – red. Jan Engelgard, Muzeum Niepodległości w Warszawie;
– Mity, sentymenty, twarda rzeczywistość. Kresowe fascynacje i pułapki – Tomasz Kuba Kozłowski, Dom Spotkań z Historią, Warszawa;
– Kresy i kresowiacy w działalności organizacji pozarządowych na terenie Dolnego Śląska – Andrzej Mordel, Prezes Stowarzyszenia Współpracy Polska-Wschód Oddział Dolnośląski we Wrocławiu.
Spotkanie wzbogaciła wystawa fotograficzna pt. Mereczowszczyzna na Kresach – miejsce urodzenia Tadeusza Kościuszki omówiona przez jej autora Ryszarda Sławczyńskiego.

Clou konferencji, zaprezentowanym na jej otwarcie, był wykład Stanisława Niciei, historyka i historyka sztuki XIX i XX wieku, profesora nauk humanistycznych, rektora Uniwersytetu Opolskiego, senatora V kadencji, który odbieram jako odezwę, nie zaś spotkanie promujące nowo wydany, kolejny autorski tom Kresowej Atlantydy. Takie też wrażenie odniosłam w kuluarowej dyskusji z uczestnikami konferencji. Słowa profesora Niciei przekuwały się natychmiast w konkretne propozycje współpracy ze strony uczestników konferencji – środowiska nauczycielskiego z Dolnego Śląska, padające raz po raz podczas tak potrzebnej przerwy dla ochłonięcia, wymiany zdań i kontaktu z Autorem.

Doceniając wagę i przesłanie innych wartościowych prelekcji, pozwolę sobie skupić się właśnie na tym wystąpieniu przynajmniej z dwóch powodów: pierwszy to zachęcenie do lektury Kresowej Atlantydy. Historii i mitologii miast kresowych, dzieła profesora, które doczekało się już VII tomu. Drugim powodem będzie przekazanie Czytelnikom apelu profesora Stanisława Niciei do wszystkich Kresowian i ich potomków.

W 2014 roku Kresowa Atlantyda została uhonorowana Nagrodą Klio (rzymska muza historii) – jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych przez księgarzy i środowisko historyczne w naszym kraju. Nagroda przyznawana jest w trzech kategoriach: za pracę naukową, popularnonaukową i edytorską. Stanisław Nicieja został wyróżniony w tej trzeciej grupie, za niezwykłą elegancję, pietyzm i walory erudycyjne cyklu książek <>.

Publikacja jest napisana – jak sam autor podkreśla – tak, aby chciało się to czytać, z bogatą ikonografią, która utrwala tamten czas, tę „Atlantydę”, która pozostała w pamięci Kresowian. Pokazuje życie ludzi szczęśliwych, ludzi, którzy cieszą się życiem, tworzą. Rzecz jasna, że do czasu. Martyrologia naszego narodu na Kresach, która znajduje swe miejsce w naukowych książkach historycznych i beletrystyce, owszem jest tu obecna, lecz dla utrwalenia faktów. (…) Znalazłem jakiś instrument do prowadzenia tej pracy, wybrałem metodę, przy której pokazuję anegdoty, historię, obyczaje, sposób w jaki ciało wieziono na cmentarz, kto przemawiał na cmentarzu, jakich użył słów. Ta forma opowiadania powoduje, że nie jest to <<książka telefoniczna>>, gdzie wymieniłem trzy tysiące nazwisk. Ja pokazuję, na przykład, jak przemawiał Ujejski – mówca wielkiej klasy – na pogrzebie Grottgera. W tej mowie znajduję cztery zdania, które <<niosą>> mnie – wtedy to się czyta.

Apel

Atmosfera wykładu swobodna, słowa proste, bez patosu, często kraszone anegdotą. W tym dobrym przedświątecznym klimacie padły ważne słowa o Kresach, czyli o Polsce, która była, jest i na zawsze będzie w naszej pamięci i w naszych sercach (…) bo przecież nie możemy zamknąć naszej Ojczyzny w pudełku dzisiejszych granic.

Zadanie, jakie postawił przed sobą autor, to udokumentowanie historii około 200 miejscowości Polski kresowej w 20 tomach, które sukcesywnie powstają z pomocą Kresowian i ich potomków. W dotychczas powstałych siedmiu tomach spisana została historia następujących miast: tom I: Lwów, Stanisławów, Tarnopol, Brzeżany i Borysław; tom II: uzdrowiska i letniska w Truskawcu, Morszynie, Skolem, Jaremczu i Worochcie, tom III opisuje Zaleszczyki, Kosów – huculskie Davos, Chodorów – cukrowe miasto, Kałusz – miasto dzwonów oraz Abację – malachitowy kurort marzeń; tom IV: Sambor, Rudki, gdzie znajduje się mauzoleum Fredrów i spoczywa największy polski komediopisarz, Nadwórna – miasto, które była bramą do Gorganów, mekki turystów, pobliski Bitków, gdzie odkryto wielkie złoża ropy naftowej i gdzie rodziły się fortuny; Rafajłowa – słynna z walk II Brygady Legionów Polskich oraz Delatyn – znany kurort z życiodajnymi wodami solankowymi. Tom VI przybliża Stryj, w którym urodził się m.in.: Kornel Makuszyński. Autor wiele uwagi poświęca też miasteczku Kuty, które było „stolicą polskich Ormian”, a weszło do historii dzięki ogromnemu mostowi na rzece Czeremosz, przez który w czasie sowieckiej napaści na Polskę ewakuował się marszałek Rydz-Śmigły z polskim rządem oraz tysiące żołnierzy. To przy tym moście zginął od kuli sowieckiej jeden z najpoczytniejszych polskich pisarzy – Tadeusz Dołęga-Mostowicz. Opisane zostały w tym tomie również Kniaże, gdzie urodził się legendarny polski aktor Zbigniew Cybulski. Nowo wydany tom VII to wędrówka po Drohobyczu – mieście sklepów cynamonowych, Sławsku – narciarskiej stolicy Bieszczad, Turce – stolicy Bojkowszczyzny; opisane zostały również Majdan i Schodnica.
Nie powielam informacji zawartych w encyklopediach. Sięgam do szuflad Kresowian. Zbieram dokumenty i fotografie. Pomóżcie! Pamiętajcie, że odtworzenie historii tej Polski, która trwa już tylko w pamiątkach kultury materialnej tam pozostałych, w naszych wspomnieniach, w naszych szufladach jest wyzwaniem nie tylko historycznym, lecz nade wszystko edukacyjnym – podkreśla Stanisław Nicieja.

Zachętą do uczestnictwa we współtworzeniu tej kresowej epopei, niechaj będą pełne prawdziwego oddania swemu dziełu intencje autora, które rozumiem mniej więcej następująco: marszałek Józef Piłsudski mówił, że Polska podobna jest do obwarzanka – wszystko, co wartościowe jest na Kresach, a w środku pusto. I marszałek miał wiele racji. Kresy to ojczyzna wspaniałych ludzi, dały Polsce wielkich pisarzy, poetów, polityków, wodzów narodowych i artystów, naukowców. To ciekawe, że rodzili się oni właśnie na Kresach, jest w tym chyba jakiś genius loci… Każdy z nas jest z nich, jest częścią tamtej Polski – Polski kresowej. Cóż z tego, że urodziłeś się na Podhalu, w Opolu, Trzebnicy, jako dziecko wojny w obozie koncentracyjnym, czy w najodleglejszym zakątku świata. Jeśli bije w Tobie serce Polaka, jeśliś czytał Konopnicką, Makuszyńskiego, Wańkowicza, jeśli wyrastałeś w dumie z bohaterów narodowych: Kościuszki i Traugutta, w twórczości Mickiewicza, Słowackiego, Fredry, Moniuszki, Miłosza, Herberta, Kapuścińskiego, Horzycy, Grottgera, jeśli wyznałeś się cokolwiek na naukach ścisłych matematyków ze sławnej szkoły lwowskiej prof. Banacha, wybitnych naukowców, m.in. Rudolfa Weigla, jeśli otarłeś się o nich wszystkich – toś jest Kresowianin, czyli Polak. Dlatego sprawa utrwalania, pielęgnowania i propagowania kultury tamtej części Polski jest naszym wspólnym zadaniem, naszym obowiązkiem.

Reprezentując Towarzystwo Miłośników Ziemi Trzebnickiej, w imieniu i w porozumieniu z prof. Stanisławem Nicieją, zwracam się do Państwa z prośbą o współpracę w gromadzeniu i udostępnieniu dokumentów i wspomnień z miejsc jeszcze nieopisanych w Atlantydzie Kresów, które zostaną wykorzystane w tworzeniu kolejnych tomów tej kresowej epopei (z zachowaniem, rzecz jasna, praw autorskich wszystkich zamieszczonych relacji, udostępnionych dokumentów i fotografii).

Alicja Stręk-Tworek

Kontakt:
tel: 603 28 24 23
e-mail: dropsik101@poczta.fm


Kresowa Atlantyda 2

Skomentuj