Image Image Image Image Image Image Image Image Image Image
Do góry

Top

Nie skomentowano

Skąd do Gminy Trzebnica przybyli Pionierzy

Skąd do Gminy Trzebnica przybyli Pionierzy
Kwiecień to miesiąc, w którym już od kilkunastu lat corocznie obchodzony jest w naszym mieście Dzień Pioniera. Organizowany jest przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Trzebnickiej przy mocnym wsparciu władz Gminy Trzebnica. W tym roku przypada 67 rocznica przejęcia tych ziem przez polską administrację, powrotu na te dawne piastowskie ziemie i przybycia pierwszych polskich osadników na ziemię trzebnicką.

W kwietniu, gdy trwały jeszcze zacięte boje o Wrocław – Festung Breslau, do Trzebnicy przybyła pierwsza grupa na czele ze Stanisławem Bąk-Dzierżyńskim (przyszłym starostą trzebnickim) z województwa świętokrzyskiego, aby organizować zręby polskiej administracji, oświaty oraz gospodarki. Zastali tu już pierwszych rodaków powracających z III Rzeszy Niemieckiej uprzednio deportowanych, a którzy zdecydowali się tutaj pozostać. Decyzją Rządu Tymczasowego Okręgowym Pełnomocnikiem RP mianowano wojewodę kieleckiego Stanisława Piastowskiego, który na tymczasową siedzibę administracji okręgowej wybrał Trzebnicę. Trzebnica wtedy została pierwszą stolicą Dolnego Śląska. Pierwsze posiedzenie organizującej się władzy politycznej i administracyjnej odbyło się 20 kwietnia 1945 r. Tę datę przyjmuje się za początek ustanowienia polskiej administracji w Trzebnicy, po 600 latach niebytu.
Po kapitulacji III Rzeszy Niemieckiej i zakończeniu II wojny światowej nasilił się napływ ludności przede wszystkim z centralnej Polski chcących zmienić dotychczasowe życie, lub szukając przysłowiowego dachu nad głową po utracie swego mienia w wyniku działań okupanta i wojennych. Przybywały również całe rodziny i pojedyncze osoby z Niemiec, deportowani w latach okupacji do prac przymusowych, oraz tułacze wojenni z różnych krajów europejskich. W miesiącach wczesnojesiennych zaczęły przybywać pierwsze transporty przesiedlanych z dawnych terenów należących do Rzeczpospolitej na wschodzie, czyli z Kresów Wschodnich, w zdecydowanej większości z Podola. Przybywali nieliczni z deportowanych w latach 40 ubiegłego wieku w głąb ówczesnego Związku Radzieckiego, głównie jako byli żołnierze Dywizji Kościuszkowskiej utworzonej w ZSRR. Zdecydowana większość przybyłych tu pozostała i uznała tę ziemię za swoją małą ojczyznę.
Obchody tegoroczne będą miały szczególny charakter, bowiem 20 kwietnia 2012 r. planowane jest odsłonięcie Pomnika Pionierów Ziemi Trzebnickiej na placu Pionierów. Pomnik ma zastąpić kamień położony tu w 1985 r. jako wyraz hołdu złożony tym wszystkim, którzy na tej trzebnickiej ziemi budowali zręby polskości. Budowę pomnika zainspirował jeden z pierwszych pionierów Antoni Ćwirko-Godycki, zaprojektował artysta plastyk Zbigniew Lubicz-Miszewski, model wykonał trzebnicki artysta rzeźbiarz Krzysztof Lewczak, a całość wykonał Paweł Rutkowski z zakładu kamieniarskiego w Malinie. Rewitalizacja owa zastała zrealizowana przy wsparciu władz Gminy Trzebnica na czele z burmistrzem Markiem Długozimą.
Pionierzy na Ziemię Trzebnicką przybyli z następujących miejsc:
  • województwo świętokrzyskie – Busko, Kostki Duże, Kostki Małe, Kielce, Kostomłoty, Jędrzejów, Pińczów, Łopuszna, Oględów, Chęciny, Skarżysko Kamienna, Starachowice, Suchedniów, Końskie, Ostrowiec Świętokrzyski, Ćmielów, Włoszczowa, Opatów, Staszów, Mąchocice, Łazy, Sandomierz, Chmielnik Świętokrzyski, Bodzetyn.
  • województwo małopolskie – Kraków, Tarnów, Miechów, Olkusz, Pomorzany Wolbrom, Słomniki, Limanowa, Nowy Sącz, Bochnia, Oświęcim, Wadowice, Trzebinia, Chrzanów.
  • województwo podkarpackie – Jarosław, Krosno, Tarnobrzeg, Przemyśl, Rozwadów, Glinik Dolny, Kolbuszowa, Nowy Sącz.
  • województwo lubelskie – Chełm, Świdnik, Głusk, Krasnystaw, Kock, Kurów, Włodawa, Kraśnik, Łęczna, Hrubieszów, Zamość, Kraśniczyn, Chmielów, Rokitno, Puławy.
  • województwo mazowieckie – Warszawa, Radom, Pionki, Kozienice, Garwolin, Otwock, Iłża, Legionowo, Ciechanów, Mława, Gostynin, Zwoleń.
  • województwo podlaskie – Białystok, Suchowola.
  • województwo łódzkie – Łódź, Piotrków Trybunalski, Tomaszów Mazowiecki, Wieluń, Łęczyca, Kutno, Opoczno, Radomsko, Czernice, Sieradz.
  • województwo kujawsko-pomorskie – Bydgoszcz, Rypin.
  • województwo wielkopolskie – Poznań, Kalisz, Bogdanów, Czajków, Krotoszyn, Turek, Ostrów Wielkopolski, Kępno, Strzelce Wielkopolskie.
  • województwo górnośląskie – Częstochowa, Łazy, Tarnowskie Góry, Zawiercie, Porąbka, Włoszczowa, Żywiec, Cieszyn, Chorzów, Dąbrowa, Sosnowiec, Knurów, Kłobuck, Jaworzno.
  • województwo lwowskie – Czyszki, Winniki, Winniczki i Lwów – stąd najwięcej, następnie Dublany, Wulka, Sosnica, Krotoszyn koło Lwowa, Rudki, Tuligłowy, Sambor, Gródek Jagielloński, Podhorce, Chyrów, Żółkiew, Majdan; Turkany, Jabłonka, Turka, Dobromil, Chryplin.
  • województwo tarnopolskie – Podhajce, Tarnopol, Brzeżany, Buczacz, Nowa Huta, Złoczów, Monasterzyska, Zaleszczyki, Zbaraż, Czernielów, Czortków, Dąbrówka,
  • województwo stanisławowskie – Halicz, Worochta, Rohatyn, Kołomyja, Stryjwojewództwo wołyńskie – Łuck, Włodzimierz Wołyński, Kowel, Frankopol/Kowna, Kostopol, Sarny, Cumań i Harłupy koło Łucka.
  • Białoruś – Baranowicze, Grodno, Hajnówka.
  • Litwa – Wilno, Wołkowysk.
  • deportacja – III Rzesza Niemiecka – prace przymusowe i ZSRR.
  • emigracja – Węgry, Czechosłowacja, Wielka Brytania, Francja, Norwegia.
Tabelaryczne zestawienie osób przybyłych do miasta i wiosek gminy Trzebnica w latach 1945-1946

Rejon zamieszkania lub pobytu do 1945 r.

Trzebnica

Wioski

Razem

Kresy Wschodnie – Podole

834

811

1645

Kresy Wschodnie – Wileńszczyzna, Polesie, Wołyń

121

44

165

Dalsze rejony ZSRR

13

11

24

III Rzesza Niemiecka

139

105

244

Województwo Świętokrzyskie

668

307

975

Pozostałe rejony kraju

703

875

1578

Wielka Brytania, Norwegia, Węgry, Rumunia, Czechosłowacja, Francja

12

101

113

Razem

2490

2254

4744

Do Trzebnicy przybyło z centralnej Polski – 1371 osób, to jest 55,1% wszystkich przybyłych. Najwięcej z województwa świętokrzyskiego – 668 osoby, z czego z Buska i okolic – 279.

Z Kresów Wschodnich łącznie z osobami z dalszych rejonów ZSRR przybyło – 968 osób, to jest 38,8%. Najwięcej z Podola – 834, z czego ze Lwowa i najbliższych okolic – 284, oraz z Podhajec – 316 osoby. Pozostałe 6,1% to przybysze z III Rzeszy i innych państw Europy.

Do wiosek przybyło z centralnej Polski – 1182 osób, co stanowi 52,44% przybyłych. Najwięcej z woj. świętokrzyskiego – 307 osób, to jest 13,62%. Pozostałe 9,14% to przybysze z Rzeszy Niemieckiej i innych państw Europy. Z Kresów Wschodnich łącznie z osobami z ZSRR przybyło – 866 osób to jest 38 42% przybyłych do wiosek.
W Brochocimiu i Raszowie osiedlili się repatrianci z miejscowości Winniki i Czyszki – wiosek leżących blisko Lwowa.
W Domanowicach i Jaźwinach z okolic Rudki w dawnyn woj. lwowskim.
W Węgrzynowie z miejscowości Tuligłowy w pow. Rudki.
W Głuchowie Górnym z okolic Sambora.
W Kuźniczysku i w Skoroszowie z Czernielowa – wiosek w dawnym woj. tarnopolskim.
Do Brzezia i Biedaszkowa Wielkiego przybyła dość duża grupa Polaków z Mołdawii należącej do 1945 r. do Rumunii.
Najwięcej osób powracających z pracy przymusowej w III Rzeszy osiedliło się w Trzebnicy – 139. W Domanowicach – 20, Masłowcu – 12, Koniowie – 10, Skarszynie – 8 i w Szczytkowicach – 7. W gminie łącznie 244 osoby. Uprzednio byli mieszkańcami zarówno centralnej Polski jak i Kresów Wschodnich.
Po raz pierwszy publikujemy pełną listę miejscowości, z których przybyli pierwsi osadnicy, jesteśmy to winni Pionierom i historii tej ziemi, bo w korzeniach, które tu zapuścili jest cząstka serca z ich dawnej ojczyzny, wspomnienia dzieciństwa i święte talizmany pamięci, które budują tożsamość tej ziemi – Małą Ojczyznę.

Leszek Gajosiński

 

Skomentuj